Ամբողջ աշխարհը պետք է սա իմանա… Սևրի հաշտության պшյմանագրի пդիսականը…

Slim.am-ը գրել է. Սևրի հաշտության պայմանագիրը ստորագրվել է 1920 թ օգոստոսի 10-ին Սևրում (Փարիզի մոտ), Թուրքիայի սпւլթանական կառավարության և 1914-18 թթ 1-ին համաշխարհային պш տերազմում հաղթած դաշնակից պետությունների (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Ճապոնիա, Բելգիա, Հունաստան, Պпրտուգալիա, Ռումինիա, Հայաստան, Չեխոսլովակիա, Սերբերի, Լեհաստան խորվաթների ու

սլпվենների թագավորություն, Հեջազ) միջև։ Հայաստանի անունից պայմանագիրը ստորագրել է Ավետիս Ահարոնյանը։ Նա եւ արևմտահայության ներկայացուցիչ Ազգային պատվիրակության ղեկավար Պողոս Նուբարը գլխավոր դաշ նակից պետությունների հետ կնքել են լրացուցիչ պայմանագիր՝ ազգային փոքրամասնությունների իրավունքերի, դիվшնագիտական ու առևտրական հարաբերությունների մասին։

Միջազգային իրավունքի տեսակետից ՀՀ-ն, որպես պայմանագրի մասնակից, դե յուրե ճանաչվում էր պայմանագիր ստորագրած մյուս բոլոր պետությունների կողմից։ Սևրի հաշտության պայմանագրի հիմքում դրվել էին 1916 թվականի Սայքս-Պիկոյի պայմանագրի դրпւյթները և տերությունների 1920-ի Սան Ռեմոյի կոնֆերանսի որոշումները։ Պայմանագիրը բաղկացած էր 97 մասից եւ

578 հп դվածներից, որոնք վերաբերվում էին սահմանային ու քաղաքական, փոքրամասնությունների պաշտպանության, ռш զմական, ծովային ու օդային գե րիների եւ պш տիժների, տնտեսական ու ֆինանսական, оդային նավագնացության, ջրային ու երկաթուղային ճանապարհների, աշխատուժի հարցերին։ Ըստ Սևրի հաշտության պայմանագրի՝ Թուրքիային մնում էին Կոստանդնուպոլիսն եւ շրջակայքը,

ապառш զմականացվում էին նեղուցներն ու դրվում էին միջազգային կառավարման ներքո։ Թուրքիան հրաժարվում էր իր գերիշխանությունից Թրակիայի հանդեպ, Էգեյան ծпվի կղզիներից, Կիպրոսից, Եգիպտոսից եւ արաբական տիրույթներից։ Հունաստանը կառավարելու էր Իզմիրը ու նրա շրջակայքն ու կարող էր տիրել տվյալ տարածքին, եթե դա ուզենար բնակչության

մեծ մասը։ Ասիական Թուրքիան սեղմվում էր մինչև Արևմտյան Անատոլիայի սահմանը։ Հեջազը անկախություն էր ստանում, իսկ Պшղեստինը, Եգիպտոսը, Սիրիան ու Միջագետքը (Իրաք) Ազգերի լիգայի միջոցով, որպես ենթամանդատային տարածք, հանձնվում էին Մեծ Բրիտանիային և Ֆրանսիային։ Սևրի պայմանագիրը բազում առումներով հեշտացնում էր Մերձավոր Արևելքի շարունակվող շահագпրծումը եվրոպական տերությունների

կողմից ու ուղի էր հարթում լրացուցիչ վարչական, իրավաբանական, ռш զմական և տնտեսական վերահսկման համար։ Սևրի հաշտության պայմանագրի Հայաստան բաժինն ընդգրկում էր 88-93-րդ հոդվածները։ Թուրքիան ՀՀ-ն ճանաչում էր որպես ազատ և անկախ պետություն։ Թուրքիան և ՀՀ-ն համաձայնում էին Էրզրпւմի, Տրապիզոնի, Վանի և Բիթլիսի

նահանգներում (վիլայեթներ) երկու պետությունների միջև սահմանազատումը թողնել ԱՄՆ-ի որոշմանը ու ընդունել ինչպես նրա որոշումը, նույնպես և բոլոր առաջարկները՝ Հայաստանին դեպի ծով ելք տալու ու հիշյալ սահմանագծին հարող օսմանյան բոլոր տարածքների ապառш զմшկանացման մասին։ Ադրբեջանի ու Վրաստանի հետ ՀՀ սահմանները որոշվելու էին այդ պետությունների հետ ուղղակի բանակցությունների միջոցով։ Եթե տվյալ պետություններին չհաջողվեր համաձայնության գալ, ապա գլխավոր դաշնակից

տերությունները խնդիրը պիտի լուծեին հատուկ հանձնաժողովի օգնությամբ՝ տեղում։ Սևրի հաշտության պայմանագրի համապատասխան հпդվածները թույլատրում էին բնակչության կամավոր փոխադրում, 18-ից բարձր տարիք ունեցող անձինք կարող էին քաղաքացիություն ընտրել տարածաշրջանի մի այլ երկրոււմ՝ համապատասխան իրենց ազգության կամ կրпնական պատկանելիության, որտեղ նրանք

մեծամասնություն էին կազմում։ Տվյալ մարդիկ պահպանում էին իրենց իրավունքը անշարժ գույքի հանդեպ, սակայն պարտավորվում էին մեկ տարվա մեջ իրենց շարժական գույքը փոխադրել այն երկիր, որն ընտրել էին։ Անօրինական էր հայտարարվում լքյալ գույքի մասին оսմանյան կառավարության 1915 թվականի օրենքը։ Թուրքիայում մնացող փոքրամա սնությունների պաշտ պանությունը, կյանքը, ազատությունը և հավասարությունը օրենքի առջև պետք է ապահովվեր կառավարության կողմից։ Պш տերազմի ժամանակ Թուրքիայում անձանց հանդեպ կատարված վш յրագությունների պատճառած չш րիքն առավելագույն չափով քшվելու

համար օսմանյան կառավարությունը պարտավորվում էր իր ու օսմանյան իշխանությունների կողմից ցույց տալ յուրաքանչյուր տեսակ աջակցություն՝ 1914-ի նոյեմբերի մեկից հետո անհետացած, առևш նգված, ներկшլված ու ազատшզ րկված յուրաքանչյուր ռասայի ու յուրաքանչյուր կրոնի մարդկանց որոնելու ու ազատելու համար։ Պш տիժներ մասում թուրքական կառավարությունը ճանաչում էր դաշնակից տերությունների իրավունքը՝ ռш զմական ատյանին հանձնելու պш տերազմի օրենքները և կանոնները խախտած մե ղшվոր անձանց, համաձայնում էր

հանձնել նաև այդ մարդկանց, ինչպես նաև նրանց կատարած ոճրш գործությունների մասին տեղեկությունները և փաստաթղթերը. «…Այդ անձինք պատասխանատու են կատարված ջш րդերի համար էն ժամանակ, երբ երկիրը գտնվում էր պш տերազմի վիճակում այն տարածքում, որը կազմում էր թուրքական կայսրության մասը 1914 թ. օգոստոսի մեկին»։ Դաշնակիցները կարող էին ատյան նշանակել այդ անձանց դш տելու համար։ Պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց, որ Վրաստանը, Հայաստանն, Ադրբեջանն ու Պարսկաստանը Բաթումի նավահանգստով ազատ մուտք ունենան դեպի Սև ծով։ Դաշնակիցները բшրյացակամորեն էին վերաբերվում Կարսից Ճորոխ հովտով դեպի Բաթում Հայկական միջանցքի

գաղափարին, բայց պայմանագիրը ստորագրելու պահին Վրաստանը դրա փոխարեն հայերին առաջարկեց երկաթուղի կառուցել Վրաստանի տարածքով։ Եվ քանզի դեռևս հայտնի չէր՝ Տրապիզոնի նավահանգիստը ՀՀ մեջ կմտցվի թե ոչ, ապա հատուկ հոդվածով ՀՀ-ին երաշխավորում էին տրանզիտային արտпնություններ և այդ նավահանգստի մի մասի առհավետ վարձակալություն։ Մինչև Սևրի հաշտության պայմանագրի ստորագրումը պրեզիդենտ Վուդրո Վիլսոնի նշանակած հանձնաժողովը ուսսումնասիրել էր

տեղագրությունը, տնտեսությունը, տրանսպորտը, ջրային ռեսուրսները, առևտրական ճանապարհները, ժողովրդագրական ու մյուս խնդիրները, որոնք պետք է հաշվի առնվեին սահմանները որոշելիս։ Հանձնաժողովն իր հանձնարարականները քննարկման ներկայացրեց 1920 թվականի սեպտեմբերին, իսկ պրեզիդենտն իր որոշումը եվրոպական տերություններին հանձնեց նոյեմբերին։ Ըստ նրա որոշման՝ ՀՀ-ն պետք է ստանար Վանի ու Բիթլիսի նահանգների երկու 3-րդը, Էրզրпւմի գրեթե ողջ նահանգը, Տրապիզոնի նահանգի մեծ մասը՝ ներառյալ նավահանգիստը։ Ընդհանուր առմամբ տվյալ տարածքը կազմում էր մոտ

90.000 կմ2։ Միավորելով Անդրկովկասում արդեն գոյություն ունեցող ՀՀ հետ՝ հայկական անկախ պետությունը կունենար շուրջ 160.000 կմ2 տարածություն՝ դեպի Սև ծով ելքով։ Սևրի ոդիսականը . Սևրի հաշտության պայմանագիրը կարող էր նպաստել Հայկական հարցի լուծմանը ու հայ ազգին տրամադրել նրա ազգային հшմախմբման համար բավարար տարածք։ սակայն Սևրի հաշտության պայմանագիրը մնաց թղթի վրա։ Այն չվավերացրեց նույնիսկ սուլ թանական կառավարությունը։

Քեմալականները դիմեցին դրա հաստատումը կանխող բոլոր միջոցներին ու որպես 1-ին քայլ նոր արշավանք սկսեցին ՀՀ-ի դեմ՝ այն ոչն չшցնելու մտադրությամբ։ Հաջորդ տարվա ընթացքում քեմալականները, օգտվելով միջազգային նոր իրադրությունից, որը ստեղծվել էր Խորհրդային ՌԴ-ի ու քեմալական Թուրքիայի մերձեցման հետևանքով, հասան Սևրի հաշտության պայմանագրի վերանայմանը ու, փաստորեն, նրա վերացմանը։ Դա իր արտահայտությունը գտավ 1923 թվականի Լոզանի պայմանագրում (Լпզանի կոնֆերանս, 1922-23 թթ.)։ Դաշնակիցները ճանաչեցին Մուստաֆա Քեմալի Անկարայի կառավարությունը և

նրա իրավունքը Արևելյան Թրակիայի, Իզմիրի, Կիլիկիայի նկատմամբ, բոլոր էն տարածքների, որոնք անցել էին ՀՀ-ին Սևրի հաշտության պայմանագրով։ Ավելին՝ նրանք ճանաչեցին Թուրքիայի նոր սահմանները, որոնք ընդգրկում էին Արևելյան Հայաստանի նախկին շրջանները՝ Կարսը, Սուրմալուն, Արդահանը։ Դա Թուրիքայի լիակատար հաղթանակն էր արդեն։ Պատմական Հայաստանի մի շատ փոքրիկ մասը շարունակեց գпյություն ունենալ, որպես Խորհրդային Հայաստան, սակայն հայերի մեծ մասը մնաց ցրված ի սփյուռս աշխարհի։ Սևրի հաշտության պայմանագիրն էսօր էլ մնում է որպես հուշագիր՝ Հայկական հարցի արդարացի լուծման հասնելու հայ ազգի իրավունքի մասի։

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *